×
خانه » دام و طیور » تولیدمثل بزها
04 Apr 2020

تولیدمثل بزها

 

 

جفتگیری فصلی
دستگاه تناسلی حیوان ماده
دستگاه تناسلی حیوان نر
زایش در بز
فحل‌یابی

دستگاه تناسلى حیوان نر

مهم‌ترین قسمت دستگاه تناسلى حیوان نر بیضه‌ها است که در داخل کیسه اسکروتوم قرار دارند. اسکروتوم نه تنها بیضه‌ها را محافظت مى‌کند بلکه عامل مهم تنظیم دماى بیضه‌ها است.
در حالت عادى تولید اسپرم در ۷-۴ درجه سانتى‌گراد کمتر از دماى بدن انجام مى‌گیرد. در دماى زیاد اسکروتوم سبب مى‌شود که بیضه‌ها به خارج از بدن آویزان بشوند و موقعى که دماى محیط سرد مى‌شود برعکس عمل مى‌کند. وقتى که هواى محیط خیلى گرم بشود این نظم به‌هم مى‌خورد در نتیجه اسپرم‌هاى غیرعادى تولید مى‌شود. کار بیضه‌ها تولید اسپرم و هورمون تستسترون است. ترشح این هورمون تحت کنترل هورمون گناد و تروپین مترشحه از پیتوتارى است. میل جنسى بز نر بیشتر بستگى به پذیرش بز ماده دارد، روش و میزان تغذیه و عوامل محیطى نیز در این امر اثر مهمى دارند.
فعالیت جنسى هر دو جنس بز در نواحى معتدل فصلى است و این فعالیت در فصل پائیز شروع مى‌شود. با وجود این اگر بز نر به‌وسیله بز ماده تحریک شود و یا حیوان تربیت بشود بز نر قادر است در تمام طول سال جفتگیرى کند.

دستگاه تناسلى حیوان ماده

برخلاف میزان حیوان نر تمام قسمت‌هاى دستگاه تناسلى حیوان ماده در داخل بدن قرار دارد. تنها قسمت خارجى دستگاه تناسلى فرج است که در موقع زایش یا فحلى دچار تغییرات مى‌شود. فرج به واژن وصل مى‌شود جائى که پنیس بز نر در موقع جفتگیرى در آنجا قرار مى‌گیرد و منى را مى‌ریزد. در بز ماده بالغ طول واژن تقریباً ۸ سانتى‌متر است. در انتهاى واژن سرویکس یا گردن رحم قرار دارد. طول گردن رحم متغیر و تقریباً ۴-۸ سانتى‌متر و داراى ۵-۶ ماهیچه حلقوى است که سبب بسته شدن مجراى بین واژن و رحم مى‌‌شود.
رحم شامل دو قسمت یا دو شاخه است که در انتهاى هرکدام مجرا و تخمدان قرار دارد. شکل تخمدان‌ها در مراحل مختلف فعالیت جنسى حیوان تغییر مى‌کند.
در فصل پائیز با افزایش طول شب ترشح هورمون ملاتونین از غده پیتیال در داخل مغز زیاد مى‌شود. این هورمون بعداً سبب افزایش ترشح هورمون گنادوترپین که سبب تحریک غده پیتوتارى براى ترشح FSH مى‌شود. این هورمون سبب افزایش توسعه فولیکول مى‌شود که در نتیجه آن یک اوول (تخمک) رشد کرده و آزاد مى‌شود. حداکثر رشد و توسعه تخمک سبب بروز علائم فحلى در حیوان مى‌شود، به تمام این فعالیت‌ها در مراحل مختلف سیکل فحلى مى‌گویند.
در حدود ۳۶ ساعت قبل از اینکه تخمک آزاد شده و به داخل واژن بیافتد بز ماده علائم و رفتارى فحلى را نشان مى‌دهد. این علائم و رفتارها مجموعه علائمى است که بز ماده به بز نر نشان مى‌دهد که زمان مناسب و صحیح براى آزادسازى تخمک و تغییرات مجراى تناسلى براى پذیرش و جفتگیرى است. در این موقع فرج حیوان لغزنده و ترشحات موکوسى زیادى دارد و گردن رحم گشاد است.

مطلب پیشنهادی  گوشت بوقلمون

جفتگیرى فصلى

فعالیت جنسى بز ماده فصلى است، فعالیت در بین نژادهاى مختلف تا اندازه‌اى تغییر مى‌کند. فعالیت جنسى از اول پائیز شروع مى‌شود و اگر حیوان بارور نشود هر ۲۱ روز یک‌بار فحل مى‌شود.
فعالیت جنسى بز نر نیز فصلى بوده ولى با وجود این حیوان قادر به بارور کردن در تمام طول سال است. بزهاى ماده جوان علائم فحلى را نسبت به بزهاى بالغ زودتر نشان مى‌دهند بنابراین قرار دادن بزغاله‌هاى نر و ماده با هم در اواخر تابستان صحیح نیست.
براى تحریک بز ماده جفتگیرى خارج از فصل دو روش وجود دارد: یکى از روش‌ها به‌کار بردن هورمون و یا مواد مشابه آن است و روش دیگر تغییر دادن شرایط محیطى و معمولاً روشنائى براى تخمک‌گذارى است.
همراه کردن بزهاى نر با ماده‌ها سبب مى‌شود که بزهاى ماده ۲-۴ هفته زودتر فحل بشوند. اگر جفتگیرى به‌صورت انتخابى انجام مى‌گیرد مى‌توان بز فحل‌یاب وارد گله کرد.

 

فحل‌یابى

برخلاف گاو تشخیص فحلى یا فحل‌یابى در بز مشکل نیست. بز در موقع فحلى رفتار و علائمى دارد که به‌طور مرتب اتفاق مى‌افتد طورى‌که شخص شیردوش به‌راحتى آن را تشخیص مى‌دهد.
مشخص‌ترین علائم فحلى در بز ایجاد فریادهاى ناله‌آمیز است که تقریباً تمام بزها به‌طور هم‌زمان انجام مى‌دهند. این صداها با صداى عادى حیوان خیلى فرق دارد. اگر کسى با صدا و رفتار عادى بز آشنا باشد به‌راحتى مى‌تواند تشخیص دهد.
اگر در داخل گله بز نرى وجود داشته باشد این صدا همراه با نگاه مستقیم به بز نر است و اگر بز ماده فحل دسترسى داشته باشد به بز نر نزدیک شده و در دسترس حیوان مى‌ایستد.
بز ماده به‌طور مرتب دم خود را تکان مى‌دهد و در مواقعى ترشحاتى از فرج حیوان خارج مى‌شود و ممکن است فرج حیوان تا اندازه‌اى متورم و قرمز باشد.
بز در طول دوران فحلى کم‌اشتها یا بى‌اشتها است، تولید شیر کاهش مى‌یابد، فحلى در حدود ۳ روز طول مى‌کشد و تغییراتى بین ۱۲-۴۸ ساعت دارد و تخمک‌گذارى ۳۶ ساعت بعد از اوج فحلى صورت مى‌گیرد. خیلى به‌ندرت اتفاق مى‌افتد که بزهاى ماده در موقع فحلى روى یکدیگر سوار بشوند و معمولاً بزهاى فحل مى‌ایستند و اجازه پرش به بزهاى دیگر مى‌دهند.
على‌رغم این نشانه‌هایى مشخص گاهى اتفاق مى‌افتد که در داخل گله بزهاى ماده فحل جفتگیرى نمى‌کنند. زمانى که تعداد زیادى از بزهاى جوان با هم باشند تشخیص علائم فحلى در بزهاى جوان مشکل خواهد بود.
یک بز نر با ۳۰-۴۰ بز ماده مى‌تواند جفتگیرى کند. طول دوره آبستنى در بز ۱۵۰ روز است و تغییراتى بین ۱۴۶ روز تا ۱۵۴ روز دارد.
مقدار غذائى که به بز آبستن داده مى‌شود مهم است و باید در طول ۲ ماه آخر آبستنى افزایش یابد.
تغذیه در این مدت سبب افزایش وزن بزغاله متولد شده مى‌شود، علاوه‌بر این، تولید موهر، توسعه و رشد پستان، تولید شیر در دوره شیروارى بعدى و مقدار غذاى مصرفى در شیروارى بعدى بستگى به مقدار غذاى مصرفى در این دوره دارد.
در چندین هفته آخر آبستنى رشد پستان زیاد و در بزهاى پرشیر خیلى متورم و پرخون است. در مواردى براى کاستن از فشار شیر در غده پستانى مقدارى از شیر را از غده پستانى خارج مى‌کنند ولى تا موقعى که بز ناراحت و مضطرب نیست بهتر است این عمل انجام نگیرد زیرا تولید کلستروم در موقع زایش کمتر مى‌شود.
رشد و توسعه غده پستانى تحت تأثیر هورمون‌هاى: پروژسترون مترشح از تخمدان، پرولاکتین مترشح از غده پیتوتارى و لاکتوژن ترشح شده از جفت است. هورمون لاکتوژن به‌مقدار زیادى از بافت‌هاى جفت ترشح مى‌شود بنابراین بزى که چند قلو مى‌زاید مقدار بیشترى از این هورمون ترشح مى‌کند در نتیجه رشد و توسعه پستان او بزرگتر و مقدار شیر تولید شدهٔ آن بیشتر خواهد بود.

مطلب پیشنهادی  چگونگی تغذیه بز آلپاین

طرح مارکت - تیم تولید محتوا

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *